कफजतृष्णा
Home Remedies
1. Tender āmra (Mangifera indica Linn) leaf 12 pieces - rubbed with 50 ml (approx) sugar water-oral intake. 2. Pūtihā/ pudinā (Mentha piperita) leaf 6 gm + 1gm saindhava lavaṇa (rock salt)-smashed together-oral intake with cool water. 2. Bhūmikuṣmāṇḍa (Ipomea digitata) juice 10ml + Ikṣu (Saccharam officinarum Linn.) juice 10ml + 3gm trivṛt (Operculina turpethum Silva Manso.) powder + 125 ml Drākṣā (Vitis vinifera) decoction-oral intake in the morning. 3. Mūrvā (Marsdenia tenacissima) root + rice water/ vṛhadelā (amomum subulatum Roxb. ) decoction –oral intake.
Apathya
आहार - (१) गुरु-अम्ल-लवण-कषाय-- अन्न-तीक्ष्णान्न(२) दुष्टजल-त्रिकटु
Pathya
- अन्नवर्ग - (१) शाल्यन्न(२) पेया (३) विलेपी (४) लाजा (५) मंड (६) चणक-मुद्ग-मसूर-यूष ; शाकवर्ग - रम्भापुष्पशाक ; फलवर्ग - (१) खर्जूर(२) दाडिम(३) आमलकी (४) मातुलुंग(५) करमर्द(६) जबीर(७) कूष्माण्ड ; दुग्धवर्ग - गोदुग्ध-तक्रकूर्चिका ; पानीयवर्ग - (१) वालक-धान्यक-सिद्धजल-नारीकेलजल (२) सुवर्णरौप्यादिभिः अग्नितप्तैः संस्कृतं जल सशर्कर